CÜMLE TÜRLERİ

   YÜKLEMİNE GÖRE CÜMLELER

     "Ad" ve "eylem" cümlesi olmak üzere ikiye ayrılır:


a) Eylem (Fiil) Cümlesi:

 

Yüklemin çekimli eylem olduğu cümle türüdür. Bu tarz cümlelerin olumsuzu "-me, -mez" ekleriyle yapılır.


Aramızdaki farkı fark ettim. (fark etmedim)


Aşağıdaki cümleler de eylem (fiil) cümlesidir:


» Biz düşüncelerimizi çoğu zaman omuzlarımızda taşırız.
» Kendisini aldatan kişi, başkalarını hiç düşünmeden .aldatır.
» Yuvarlanan taş yosun tutmaz.
» Geç fark ettim taşın sert olduğunu.
» Tam otların sarardığı zamanlar / Yere yüzükoyun uzanıyorum.


b) Ad (İsim) Cümlesi:

 

Cümlede yalnız çekimli eylemler yüklem olmaz, ad soylu sözcükler de yüklem olabilir. Yüklemi ad veya ad soylu bir sözcükten oluşan cümle türüne "ad cümlesi" denir. Bu tarz cümlelerin yüklemi "-siz", "değil" ve "yok" ile olumsuz yapılabilir.


Sait Faik, önemli bir yazardı. (yazar değildi)
Seni sevdiğimin farkında mısın? (farkında değil misin)


Aşağıdaki cümleler de ad (isim) cümlesidir:


» Hayatın içinde oradan oraya savrulan bir yaprağız.
» İnsanı ötekilerden ayıran, konuşma yeteneğidir.
» Sen hayal ettiğimden daha güzelsin.
» Mezardan bile yükselen bahar vardır.
» Gönül kimi severse güzel odur.


Yüklemine Göre Cümleler İle İlgili Uyarılar


-makta, -mada Ekleriyle Kurulan Yüklemler: İsim-fiil eki ile durum eklerinin kaynaşmasıyla oluşan "-makta, -mekte" ekleri şimdiki zaman eki "-yor'' ile görevce özdeştir:

seyretmede = seyrediyor / yapmaktadır= yapıyordur vb.

Bu nedenle bu iki ekin kip eki olarak değerlendirilmesi gerekir. Bu ekleri alan sözcükler eylem kabul edilir. Kısacası , bu ekleri alan sözcüklerin yüklem olduğu cümleler "eylem cümlesi" sayılır.


» Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta. (oluyor)
» Hepsinin çekmededir derdini bir bir gönlüm. (çekiyordur)


Ad-eylemle Kurulmuş Yüklemler: Türkçede ad-eylemler, isim (ad) işleviyle kullanıldığı için yüklem olduğunda "ad cümlesi" oluştururlar. Ad-eylemler, ek eylem alarak yüklem olurlar.


» Akif'in eserlerinde en göze çarpan özellik, tasvirlerin gerçek ve canlı olmasıdır.
» Şairin yaptığı iş herhangi bir sözcük ve ses yığınına sihirli bir değnek dokundurmaktır.
» Beni en çok üzen sorunlarından biri öğrencilerimi tek tek tanıma, onlarla arkadaş olma imkanına sahip olmayışımdır.


Sıfat-fiillerin Yüklem Olduğu Cümleler: Sıfat-fiiller ön ad işleviyle kullanılır , nasıl ki sıfatlar adlaşarak yüklem olabilirse sıfat-fiiller de ek eylem alarak yüklem olabilir. Sıfat-fiillerin yüklem olduğu cümleler "ad cümlesi" olur.


» Önemli olan, sözcüğün kullanıldığı yerin gerektirdiği anlamı yüklenip vüklenmediğidir.
» Siz beni ilk görendiniz.


Eylemsilerin yüklem olduğu cümlelerin olumsuzu "değil" ile yapılır:

Yaşamak, her zorluğa direnmektir. (direnmek değildir)


" Değil " Sözcüğünün Yüklem Olduğu Cümleler: " Değil " sözcüğü eylemlerden sonra gelirse eylem cümlesi, adlardan sonra gelirse ad cümlesi oluşturur.


» Halay çekilen toprak, bu toprak değil. (ad cümlesi)
» Kültür ile uygarlığın karşılaştırılması üzerinde daha fazla duracak değiliz burada. (eylem cümlesi)


"Demek" Sözcüğünün Yüklem Olduğu Cümleler: "Demek" sözcüğü tek başına yüklem olmaz, sonuna geldiği birimleri "ad cümlesi" durumuna sokar. Demek sözcüğünün yüklem olduğu cümleler "ad cümlesi" olur.


» Yayla, Orta Anadolu dağlarının düzü demektir.
» Ümitli Türk ulusunu, sağlam Türk gençliğini görebilen insan, Atatürk'ü görüyor
demektir.

"Var" Sözcüğünün Yüklem Olduğu Cümleler: "Var'' sözcüğü cümlede "yok" sözcüğünün karşıtı olarak kullanılırsa ve yerine "yok" sözcüğü getirilebilirse "ad cümlesi"; "varmak" anlamında kullanılırsa ve olumsuzu "-ma, -maz" ekleriyle yapılırsa "eylem cümlesi" oluşturur.


» Mezardan bile yükselen bir ses vardır. (vardır --, yoktur sözcüğünün karşıtı
olduğu için ad cümlesi oluşturmuştur)
» Otobüs, kasabaya geç vardı. (vardı --, varmak anlamında olduğu için fiil cümlesi  oluşturmuştur)


       

a. Kurallı (Düz) Cümle:

 

Yüklemin cümle sonunda yer aldığı cümle türüdür.


» Ben sende bütün aşklarımı temize çektim.


b. Devrik Cümle:

 

Yüklemin cümlenin başında ya da ortasında olduğu kısacası sonda olmadığı cümle türüdür. Bu cümle türünde yüklem devredilmiş yani sondan ortaya ya da başa alınmıştır.


» Seviyorum seni ekmeği tuza banıp yer gibi.
» Gitti kalbimin ortasına ayrılık şiiri yazarak.
» Yeşil pencerenden bir gül at bana.

Bazen yüklemden sonra tamlayanın geldiği ya da söz dizimi bozulan deyimlerde de devrik cümle özelliği vardır.


"Dante gibi ortasındayız ömrün. " dizesinde yüklem "ortasındayız ömrün" ifadesi olduğu halde tamlanan (asıl unsur) sonda olmadığı için devriktir.


"Çocuğun tutuştu etekleri. " cümlesi de devrik cümledir.


c. Parantez Cümlesi (Açıklamalı Cümle):

 

Bazı kaynaklarda bu cümle türü "ara sözlü cümle" olarak da geçmektedir. Bu tarz cümlelerde ara söz veya açıklayıcı bir cümle kullanılır.
» İstanbul'u, en sevdiği şehri, özlemle anıyordu.
» Bu olayı, sen de görüyorsun, kimse önemsemedi.


d. Eksiltili (Bitmemiş) Cümle:

 

Yüklemi söylenmeyen cümle türüdür.
» Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden
Eteklerinde gümüş rengi bir yığın yaprak (. .. )
İkinci dizede yüklem söylenmemiş, bu yüzden ikinci dize bitmemiş (eksiltili) cümledir.

 

                         
 

Olumlu Cümle


Cümlede olumluluk, yargının gerçekleşmesi anlamındadır. Eylem yargısında olumluluk, yüklemle dile getirilen kılış , durum ya da oluşun yapıldığını / yapılacağını anlatır. Ad cümlelerinde olumluluk, bir nesnenin ne olduğunun ya da var olduğunun belirtilmesi anlamındadır.
Olumlu cümlelerin yükleminde olumsuzluk bildiren "-ma, -me, -maz, -mez, -sız, -siz, değil, yok" bulunmaz.


Örnekler


» Altın sarısı saçları, deniz mavisi gözleri vardı.
» Herkes için en anlaşılır dil anadilidir.

Olumlu cümlelerde sözcüğün duygusal anlamda bizim için olumsuz olması önemli değildir, önemli olan yargının gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

"Öldük ölümden bir şeyler umarak" cümlesinin yüklemi 'öldük' sözcüğü duygusal açıdan olumsuzdur, ancak yargı gerçekleştiği için cümle "olumlu" bir cümledir.


Olumsuz Cümle


Cümlede olumsuzluk yargının gerçekleşmemesi anlamındadır. Eylem  cümlelerinde olumsuzluk; kılış , durum ya da oluşun yapılmaması /gerçekleşmemesi anlamındadır; ad cümlelerinde ise bir nesnenin var olmadığı /bulunmadığı anlamındadır.


Cümlede olumsuzluk çeşitli ek ya da sözcüklerle yapılır:


a) "-ma, -me, -maz, -mez, -sız, -siz" olumsuzluk ekleriyle
b) "yok, değil" sözcükleriyle


Aşağıdaki cümleler hem anlamca hem de biçimce olumsuzdur:
» Güzellerde hiç vefa yok.
» Sensizim, hiçbir mutluluk paklamıyor beni.
» Aramazdık mehtabı yüzün parlarken
» Şiirde anlatılanları anlamış değilim. (anlamadım)
» Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel
Kelimelerin kifayetsiz olduğunu


Biçimce Olumlu Anlamca Olumsuz Cümleler:

 

Yükleminde olumsuzluk "-ma, mez"eki ya da olumsuzluk bildiren "yok" ve "değil" sözcükleri bulunmayan , ancak anlamında olumsuzluk anlamı taşıyan cümlelerdir. "Sanki", "gel de", "ne ... ne" gibi ifadeler biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümle oluşturur.


"Ne seni ne de onu tanıyorum " cümlesinde olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük yok. Ancak "ne ... ne" bağlacı yüklemi olumsuzlaştırmış. Yüklem olan "tanıyorum" sözcüğü biçimce olumlu olsa da "tanımıyorum" anlamında olumsuz olarak kullanılmıştır.


Aşağıdaki cümleler de "biçimce olumlu anlamca olumsuz cümle" örneğidir:


» Sanki sen beni çok iyi anladın.(anlamadın)
» Gel de Ahmet'e laf anlat.(anlatamazsın)
» Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge(Yanmaz)
Ne açar kimse kapım bad-ı sabadan gayri(Açmaz)
» Siz benim neler çektiğimi nereden bileceksiniz?(bilmezsiniz)
» Hulyası kalmayınca hayatın ne zevki var?(zevki yok)


Biçimce Olumsuz Anlamca Olumlu Cümle


"Biçimce olumsuz anlamca olumlu" matematikteki eksi (-) ile eksinin (-)çarpımına benzetilebilir: Nasıl ki eksi ile eksinin çarpımı eksi artı (+) bir değer oluşturuyorsa yüklemde iki olumsuzluk ögesinin karşılaşması da -dil bilgisel bakımdan-olumlu değer ortaya koyar.


"Bu adam görgüsüz değil." cümlesinde "görgüsüz değil" ifadesi "görgülü" anlamında kullanılarak biçimce olumsuz anlamca olumlu cümle oluşturulmuş.


Aşağıdaki cümleler de biçimce olumsuz anlamca olumlu cümle örneğidir:


» Bizim ülkemizde öykü ve şiir meraklıları yok değil.(var)
» Sanki bunları yapan sen değilsin.(yapan sensin)
» insan böyle bir yeri gezmez mi?(gezer)
» Yeni açılan alışveriş merkezinde yok yok.(her şey var)

Cümle türlerinde anlam ve biçim açısından cümleyi değerlendirirken duygusal yaklaşmamalıyız.


Kısacası; "kazada adam öldü ifadesi" biçim ve anlamca olumludur. Bizim için önemli olan eylemin gerçekleşip gerçekleşmemesidir.


Soru Cümlesi


Soru cümleleri kendi arasında ikiye ayrılır:


a) Gerçek Soru Cümlesi:

 

Yanıt gerektiren soru cümlelerine "gerçek soru cümlesi" adı verilir.


» Ağaçları rüzgar mı devirmiş?
» Yaşar Kemal'in hangi kitabını okudunuz?
» Sınavda kaç dil bilgisi sorusu çıktı?
» Buradan insan mı çıkar, tabut mu?
» Ağız dil vermeyen köylüler
Odun mu, tuz mu, hasta mı götürürler?


b) Sözde Soru Cümlesi:

Yanıt gerektirmeyen soru cümleleridir. Biçim bakımından soru cümlesi görünümünde olup soru anlamı taşımayan soru cümleleridir.


» Nasıl geçti habersiz o güzelim yıllar?
» Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
» Yiğit olan gülüm, yarsiz olur mu?
» Benim mi Allah 'ım bu çizgili yüz?
» Kim demiş sulara vurulmaz perçin?
» Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?
» Dünya neye yarardı da güzeli olmasaydı?


Anlamına göre başka cümle çeşitleri de var:


Bu kız beni görmeli / Bana kazak örmeli. (gereklilik cümlesi)
Sınavı kazanırsam sizi tavsiye ederim. (koşul cümlesi)
Bir gün olup kucağına ulaşsam / Gözlerimden döksem sevinç yaşın. (dilek cümlesi)
Dalında bülbül olayım / Yanıp yanıp kül olayım (dilek cümlesi)
Eyvah ne yar ne yar kaldı! (ünlem cümlesi)
Gül yerine diken bitsin / Kuş yerine baykuş ötsün (buyruk cümlesi)
Gelme ecel gelme üç gün ara ver (buyruk cümlesi)


           
 

Yapı bakımından cümleleri işlemeden önce "temel cümle" ve "yan cümle" kavramlarının ne olduğunu açıklayalım:


Temel Cümle:

 

Bir cümlenin ana yargıyı bildiren ve en önemli ögesi durumundaki yüklem '1emel cümle"yi ifade eder. Cümlenin diğer ögeleri ise temel cümlenin yani yüklemin yardımcıları / açıklayıcıları durumundadır.


Yan Cümle (Cümlecik):

 

Ana yargı bildirmeyen, temel cümlenin bir ögesi durumunda olan cümledir. Yan cümle; "çekimli fiiller" ve "fiilimsiler'' ile kurulur.
Sınavlarda kaç "yan cümlecik" vardır ifadesi bir bakıma yüklemin dışında kaç fiilimsi ya da yüklem özelliği göstermeyen kaç çekimli eylem vardır demektir.


1) Basit Cümle:

 

Tek duygu ve düşünceyi anlatan içinde tek bir yargı olan cümle türüdür.
Basit cümlede temel cümle (yüklem) dışında başka bir yargı bildiren (koşul kipi, eylemsi-yan cümle) bulamayız. Cümlenin uzun ya da kısa oluşu basit, birleşik olmasıyla alakalı değildir. Cümle uzun olabilir ama içinde yüklemin dışında yan cümleciği oluşturan ( fiilimsi , çekimli fiil ) yoksa o cümle basit cümle sayılır.


» Umut, fakirin ekmeğidir.
» Kalem, kılıçtan keskindir.
» Ben sende bütün aşklarımı temize çektim.
» Şiir, ruhun müziğidir.
» Bin kaygı bir borç ödemez.
» Dünyada hiçbir dost insana kitaptan daha yakın değildir.
» Şiir sanatların en soylusudur.


2) Birleşik Cümle:

 

Tek bir temel cümle (yüklem) ve içinde yan cümleciğin bulunduğu cümle türüdür.


Yan cümleciğin durumuna göre 4'e ayrılır:


Girişik Birleşik Cümle:

 

Yan cümlecik bu tür cümlelerde fiilimsilerden kurulur. Tek yüklemin ve yüklem dışında eylemsinin yer aldığı birleşik cümle türüdür.


» "Atı alan Üsküdar', geçti." cümlesinde yüklem 'geçti' 'alan' sözcüğü eylemsi olduğu için cümle girişik birleşik cümledir.
» Sandıklı 'yı geçer geçmez başlar Akdeniz havası. (zarf fiil)
» Söz söyleyen yoktur sözüm üstüne. (sıfat fiil)
» Biz yoldan uzaklaştıkça patika belirsizleşti. (zarf fiil)
» Gülmek güzeldir. (isim fiil)


Bazı cümlelerde yan cümlecik bir söz öbeği halinde yüklemin içinde de olabilir bu tür cümleler de girişik birleşik cümle sayılır;
Tatlı dil, her kapıyı açan bir anahtardır.(yüklem)


Ancak fiilimsi yüklemin kendisinde ise yüklem temel cümle olduğu için -cümlede başka fiilimsi yoksa- o cümle girişik birleşik cümle olmaz.


Öğrencinin amacı ; öğrenmektir. (yüklem)


Yüklemde yer almayan "mı , mi" koşul ya da zaman anlamı kattığı zaman "birleşik yapılı cümle" oluşturur; çünkü bu durumdaki "mı , mi" sözcüğe "bağ-eylem" (ulaç / zarf-fiil) özelliği kazandırır.


• Güldü mü cenazeye benzerdi.(Güldüğünde)
Kanayan bir yara gördüm mü yanar ta ciğerim.(gördüğüm zaman)


iç İçe (Kaynaşık) Birleşik Cümle:

 

Yan cümlecik genelde nesne olur, ancak "özne" ve "dolaylı tümleç" de olabilir.


» Atatürk: "Hayatta en hakiki yol ilimdir, fendir. " der. (Nesne)
» "Yalnız çeken bilir. " derler. (Nesne)
» "Yalnız duyan çeker. " derim. (Nesne)
» Zamanla geçer, dedim. (Nesne)
» "Ölüm korkusu ölümden daha korkunçtur. " çok doğru bir sözdür. (Özne)
» "İnsan ancak sevdiğinden öğrenir"e katılıyor musun? (Dolaylı tümleç)


Koşullu (Şartlı) Birleşik Cümle:

 

Temel cümleye şartla bağlanan yan cümleciğin olduğu cümle türüdür. Yan cümle genellikle "-sa,-se" kipiyle çekimlenir.


Koşul bildiren yan cümleler genellikle temel cümlenin "belirteç (zarf) tümleci" olur.


» Sen gidersen / çiçeklerim kurur.
     (Yan cümle)                  (temel cümle)
» Havaya bakarsam / hava alırım.
    (Yan cümle)                   (temel cümle)
» Toprağa bakarsam / dua alırım.
    (Yan cümle)                   (temel cümle)
» Ben gülersem / gözleri tatlı tatlı gülümser.
   (Yan cümle)                             (temel cümle)
» Ben mahzunca durursam / yüreciği varılır.
      (Yan cümle)                         (temel cümle)
» Bıçak soksan gölgeme / Sıcacık kanım damlar.
   (Yan cümle)                                 (temel cümle)
» Gidersen / yıkılır bu kent
  (Yan cümle)      (temel cümle)


• İlgi Cümlesi (Birleşik Cümle):


İlgi cümlelerinde çekimlenmiş bir eylemden oluşan yan cümle temel cümleye "ki" bağlacı ile bağlanır. "ki" bağlacı iki yargıyı ya da eylemi birbirine bağlar. "ki" bağlacından önce gelen eylem temel cümledir ve "yüklem" olur, "ki" bağlacından sonra gelen bölüm yan cümle olur ve genellikle temel cümlenin nesnesi olur. "ki" bağlacından sonra gelen bölüm eylemsili (fiilimsili) yan cümle biçimine getirilebilir.


Örnekler:


Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.
(Temel c.)        (Yan cümle)
Yukarıdaki dizeyi "Gözlerimin rengini unuttuğunu duydum" biçimine getirilebilir,  yan cümle "nesne" görevindedir.
Kim derdi ki bir tanem bir gün ayrılacağız?
(Temel c.) (Yan cümle)
Yukarıdaki dizeyi "Bir tanem bir gün ayrılacağımızı kim derdi?" biçimine getirilebilir, yan cümle "nesne" görevindedir.


Aşağıdaki dizeler de "ki'li birleşik cümle" örneğidir:


» Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta.
» Anlaşılıyor ki yarın buradan ayrılacak.
» Desem ki vakitlerden bir nisan akşamıdır.
» Bilsem ki bir daha hiç dönmeyecek,
Bilsem ki gözyaşım hiç dinmeyecek?

Yan cümlenin (cümleciğin) göreviyle ilgili sorularda önce cümlenin ögeleri bulunur, sonra fiilimsinin hangi ögenin içinde yer aldığına bakılır, eylemsi (fiilimsi) hangi ögenin içindeyse yan cümlenin görevi o ögedir.


Örneğin, eylemsi öznenin içindeyse yan cümlecik özne, eylemsi nesnenin içindeyse yan cümle nesne görevindedir.


» Can çıkmayınca / huy/ çıkmaz.
            (Z.T.)            (B.N.) (Yüklem)


(Fiilimsi zarf tümlecinin içinde olduğu için yan cümlecik zarf tümlecidir.)
» Gülü seven / dikenine / katlanır.
           (Özne)       (D.T.) (Yüklem)
(Fiilimsi öznenin içinde olduğu için yan cümlecik öznedir.)


» Bir deneme sınavı daha yapmayı kararlaştırdık. (Yan cümle: Belirtili nesne)
» Burada oynamanıza kimse karışmaz. (Yan cümle: Dolaylı tümleç)
» Ağlamayan çocuğa meme vermezler. (Yan cümle: Dolaylı tümleç)
» Çıkmadık candan umut kesilmez. (Yan cümle: Dolaylı tümleç)
» Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar. (Yan cümle: Belirtili nesne)
» Derdini söylemeyen derman bulamaz. (Yan cümle: Özne)


3) Sıralı Cümle


En az iki yüklemin bulunduğu cümlelerdir.


• Bağımlı Sıralı Cümle:

 

Öge ortaklığı olan sıralı cümlelere "bağımlı sıralı cümle" denir. Bir öge ortak olabildiği gibi birden çok öge de ortak olabilir. Özne, nesne ve tümleçler ortak olabildiği gibi yüklemler de ortak olabilir.


» ''Tuttu, fırlattı kalbimi." cümlesinde 'tuttu' ve 'fırlattı ' yüklemlerinin öznesi gizli özne olan "o" sözcüğüdür, nesnesi "kalbimi" sözcüğüdür ve iki yüklem için ortaktırlar.


» Ezdi üstünü, çiğnedi.
» Kara tren gecikir, belki hiç gelmez.
» Bozuk bir saattir yüreğim, hep sende durur.
» Ödünç güle güle gider, ağlaya ağlaya gelir.
» Ata dost gibi bakmalı, düşman gibi binmeli.
» Sabahleyin gökyüzü açıktı, ufuk parlaktı.
» Köyde kendimize atlar yapar, cirit oynar, yarışa çıkardık.


• Bağımsız Sıralı Cümle:

 

Öge ortaklığı olmayan sıralı cümlelere "bağımsız sıralı cümle" denir. Sıralı cümleyi oluşturan yüklemlerin nesnesi, öznesi ve tümleçleri tümüyle farklıdır.


» Yarım hekim candan eder, yarım hoca dinden eder.
» Bülbüller keskin keskin ötüyor, uzaktan mandıranın köpekleri havlıyordu.
» Delikanlılar askere gitti, köylüler bir şey ekemedi.
» At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
» Gün bitti, ağaçta neşe söndü.
» Ak gün ağartır, kara gün karartır.
» Horoz ölür, gözü çöplükte kalır.
» Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur.


4) Bağlı Cümle


Birden fazla yüklemin olduğu , yüklemlerin birbirlerine bağlaç ile bağlandığı cümle türüne "bağlı cümle" denir. Bağlı cümleler de sıralı cümleler gibi " bağımlı " ve " bağımsız" olarak sınıflandırılabilir. Sıralı cümleden farkı yüklemlerin bağlaç ile birbirine bağlanmasıdır.


» Ne sen Leyla 'sın ne de ben Mecnun'um. ("Leyla 'sın" yüklemi ve "Mecnun'um" yüklemleri "ne . .. ne" bağlacı ile bağlanarak bağlı cümle oluşturulmuş.)
» Gidiyorum; fakat yarın geleceğim. (Yüklemler "fakat" bağlacı ile bağlanmış)
» Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli.
» Ne şair yaş döker ne aşık ağlar.

PRATİK YOL


" ... hangisi yapıca/ yapısı bakımından farklıdır?" sorularında şu yol izlenmelidir: Yüklem sayısına bakılır,


Bir yüklem varsa cümle ya "basit" ya da "birleşik" yapılıdır; tek yüklem ve yan cümlecik (genellikle eylemsi) varsa cümle "birleşik", yan cümlecik (genellikle eylemsi) yoksa cümle "basit'' yapılı olur.


» Mum, dibine ışık vermez. (Tek yüklem var, yan cümle yok, "basit" cümle)
» Terzi kendi söküğünü dikemez. (Tek yüklem ve eylemsi olduğu için "birleşik" yapılı)

Birden çok yüklem varsa ya "sıralı " ya da "bağlı " cümle olur; birden çok yüklem varsa ve virgül ya da noktalı virgülle ayrılmışsa , bağlaçla bağlanmamışsa cümle "sıralı " , birden çok yüklem bağlaçla bağlanmışsa cümle "bağlı " cümle olur.


» Gün bitti, ağaçta neşe söndü. (iki yüklem var, virgülle ayrılmış , "sıralı' cümle)
» Ne ağladı ne güldü. (iki yüklem var, bağlaçla bağlanmış , " bağlı " cümle)

ÖGE DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER

ANLAMINA GÖRE CÜMLELER

YAPISI BAKIMINDAN CÜMLELER

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

©2020 By KIZILTAN